I Liceum Ogólnokształcące – informatyka I Liceum Ogólnokształcące – informatyka Po tej lekcji będziesz umieć: poruszać się po arkuszu (komórki, kolumny, wiersze), wprowadzać i formatować dane (waluta, procenty, daty, kolory), oraz oszczędzać czas dzięki autouzupełnianiu. To fundament całej pracy w Excelu – wszystkie kolejne lekcje na tym bazują!
Otwórz Excela (lub Arkusze Google / LibreOffice Calc) i pracuj równolegle z tym samouczkiem. Ekran powinieneś podzielić: po lewej stronie przeglądarka z instrukcjami, po prawej Excel.
Każda komórka w Excelu ma swój adres – jak ulica i numer domu. To podstawa: bez tego nie zrozumiesz formuł!
Adres komórki składa się z litery kolumny (A, B, C...) i numeru wiersza (1, 2, 3...). Litera ZAWSZE pierwsza! Przykład: B5 oznacza komórkę w kolumnie B, wiersz 5.
| A | B | C | D | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Imię | Wiek | Klasa | Średnia |
| 2 | Anna | 16 | 1A | 5,2 |
| 3 | Bartek | 15 | 1B | 4,8 |
| 4 | Cezary | 16 | 1A | 4,5 |
Zaznaczona komórka ma adres D2 – kolumna D, wiersz 2 (czyli średnia Anny: 5,2).
A1 i wpisz: Imię, naciśnij Enter.B1 i wpisz: Wiek, naciśnij Enter.W tej samej tabeli sprawdź: Jaki adres ma komórka z imieniem „Cezary"? A jaki ma komórka z wiekiem 16, ale dla Anny?
Nauczyć się wprowadzać różne typy danych (tekst, liczby, daty) i sformatować je tak, żeby wyglądały profesjonalnie (waluta, procenty).
A1 i wpisz nagłówki: Produkt | Cena | Rabat | Data zakupu (każdy w osobnej komórce: A1, B1, C1, D1).A2 w Excelu (Ctrl+V):Excel przechowuje liczbę, ale wyświetla ją według formatu. Komórka z wartością 0.10 sformatowana jako procent pokaże „10%", ale to wciąż ta sama liczba – możesz na niej liczyć! To bardzo ważne: format zmienia tylko wygląd, nie samą wartość.
Sprawić, żeby tabela wyglądała czytelnie i profesjonalnie. Dobry układ wizualny to połowa sukcesu w arkuszu kalkulacyjnym!
Sformatuj tak, aby komórki z rabatami większymi od 0% miały żółte tło. Możesz to zrobić ręcznie lub – co lepsze – przez Formatowanie warunkowe (Narzędzia główne → Formatowanie warunkowe → Reguły wyróżniania komórek → Większe niż → wpisz 0 → wybierz żółte wypełnienie).
Excel potrafi „domyślić się", co chcesz wpisać dalej. Zaoszczędzisz mnóstwo czasu! Działa dla: dni tygodnia, miesięcy, dat, ciągów liczb.
A1 wpisz: poniedziałek i naciśnij Enter.B1 wpisz 1, w komórce B2 wpisz 2.C1 wpisz datę: 2026-09-01.Excel ma wbudowane listy uzupełniania dla popularnych ciągów (dni, miesiące – również skrócone „pon, wt, śr"). Dla liczb potrzebuje co najmniej dwóch wartości, żeby wykryć wzór (różnicę). Ten sam mechanizm zaraz wykorzystamy do kopiowania formuł!
Wypełnij autouzupełnianiem:
Umiesz już:
• Adresować komórki – wiesz że to litera kolumny + numer wiersza (np. C5)
• Wprowadzać dane i rozróżniać tekst, liczby, daty
• Formatować – waluta, procenty, kolory, krawędzie
• Korzystać z autouzupełniania – krzyżyk w prawym dolnym rogu
Na następnej lekcji nauczysz się formuł – Excel zacznie liczyć za Ciebie!
Excel to nie tylko ładna tabelka – to kalkulator, który liczy za Ciebie. Po tej lekcji będziesz wiedzieć, jak napisać formułę liczącą sumę 1000 liczb w ułamku sekundy, średnią ocen klasy, najtańszy/najdroższy produkt i jak Excel może podejmować decyzje (funkcja JEŻELI).
=. Bez znaku równości Excel potraktuje Twój wpis jako zwykły tekst!
Zsumować wartości z zakresu komórek bez ręcznego dodawania. To najczęściej używana formuła w Excelu!
=SUMA(zakres) – sumuje wszystkie liczby w podanym zakresie.
=SUMA(A1:A10) – sumuje od A1 do A10 (dwukropek : oznacza „od…do…").
=SUMA(A1;B1;C1) – sumuje konkretne komórki (średnik ; w polskiej wersji oddziela argumenty).
B9 (pod ostatnią ceną).=SUMA(B2:B8) i naciśnij Enter.A9 wpisz słowo RAZEM: i pogrub (Ctrl+B).Excel ma skrót do SUMA: zaznacz komórkę B9 → kliknij ikonę Σ Autosumowanie (na karcie Narzędzia główne, prawa strona) → Excel sam zaznaczy zakres B2:B8 → naciśnij Enter. Skrót klawiaturowy: Alt + = (Alt i znak równości jednocześnie).
B2:B8 z klawiatury, możesz zaznaczyć zakres myszką! Wpisz =SUMA( a potem zaznacz zakres B2:B8 myszką – Excel sam doda nawias zamykający po Enter.
Obliczyć średnią arytmetyczną – suma podzielona przez liczbę elementów. Idealna do średniej ocen, średniej temperatury, średnich zarobków.
=ŚREDNIA(zakres) – liczy średnią arytmetyczną wszystkich liczb w zakresie. Excel sam wie, ile jest liczb i przez co dzielić!
A10 wpisz: Średnia:B10 wpisz: =ŚREDNIA(B2:B9) i Enter.Zmień ocenę z WF z 6 na 1 i obserwuj, jak średnia spada na 3,88. To jest moc formuł: zmieniasz dane, a wszystkie wyniki przeliczają się automatycznie!
Znaleźć najmniejszą (MIN) i największą (MAX) wartość w zakresie. Przydatne do: najtańszego produktu, najlepszej oceny, rekordowej temperatury.
=MIN(zakres) – zwraca najmniejszą wartość
=MAX(zakres) – zwraca największą wartość
A11 wpisz: Najgorsza ocena:, w A12: Najlepsza ocena:B11 wpisz: =MIN(B2:B9) i Enter → Excel pokaże 3 (najgorsza ocena – Historia).B12 wpisz: =MAX(B2:B9) i Enter → Excel pokaże 6 (najlepsza – WF).Wróć do tabeli z produktami z ćwiczenia 2.1. Pod tabelą oblicz najtańszy i najdroższy produkt. Ile kosztuje? Sprawdź w tabeli, czy Excel się nie pomylił
Nie chcesz włączać Excela tylko po to, żeby coś sprawdzić? Przetestuj formułę tutaj! Mamy gotową tabelę z ocenami uczniów. Wpisz formułę pod tabelą, a zobaczysz wynik.
| A | B | C | |
|---|---|---|---|
| 1 | Imię | Matematyka | Polski |
| 2 | Anna | 5 | 4 |
| 3 | Bartek | 3 | 5 |
| 4 | Cezary | 4 | 3 |
| 5 | Dorota | 6 | 5 |
| 6 | Ewa | 2 | 4 |
| 7 | Filip | 5 | 5 |
=SUMA(B2:B7) – suma ocen z matematyki =ŚREDNIA(B2:B7) – średnia matematyki =MAX(C2:C7) – najlepsza ocena z polskiego =MIN(B2:B7) – najgorsza z matematyki =ŚREDNIA(B2:C7) – średnia obu przedmiotów łącznie =JEŻELI(B2>=4;"OK";"Słabo") – ocena Anny z mat. Najpotężniejsza formuła w Excelu! Pozwala napisać warunek – „jeśli A, to B, w przeciwnym razie C". Idealna do: zaliczenia/niezaliczenia, kategoryzacji ocen, sprawdzania, kto zapłacił.
Trzy argumenty oddzielone średnikami:
B2>=50)"Zdał")"Nie zdał")Tekst w formułach zawsze w cudzysłowach!
C2 (status Anny).=JEŻELI(B2>=50;"Zdał";"Nie zdał") i naciśnij Enter.| Operator | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
= | równe | A1=10 |
<> | różne (nie równe) | A1<>0 |
> | większe | A1>100 |
< | mniejsze | A1<50 |
>= | większe lub równe | A1>=50 |
<= | mniejsze lub równe | A1<=18 |
Dodaj kolumnę D Kategoria i napisz formułę, która zwróci:
Formuła: =JEŻELI(B2>=80;"Świetnie";"Słabo")
Można umieścić JEŻELI w środku innego JEŻELI – sprawdzasz wtedy więcej warunków:
Excel sprawdza po kolei: jeśli ≥80 → „Świetnie", w przeciwnym razie sprawdza czy ≥50 → „OK", w przeciwnym razie → „Słabo". Trzy kategorie z jednej formuły!
;. W angielskim Excelu używa się przecinka ,. Jeśli formuła nie działa – sprawdź który separator masz!
=SUMA(A1:A5) jeśli w komórkach A1, A2, A3, A4, A5 są liczby 10, 20, 30, 40, 50?SUMA(A1:A10) nie działa (Excel pokazuje ją jako tekst)? Umiesz już:
• SUMA – sumowanie zakresu komórek
• ŚREDNIA – średnia arytmetyczna
• MIN / MAX – najmniejsza i największa wartość
• JEŻELI – warunki – Excel podejmuje decyzje za Ciebie
• Pamiętasz: każda formuła zaczyna się od =, argumenty oddzielamy ;, tekst zawsze w cudzysłowach
Na następnej lekcji nauczysz się sortować, filtrować i wyszukiwać dane – nawet w wielkich tabelach!
Wyobraź sobie tabelę z 500 produktami w sklepie albo 200 uczniami w szkole. Jak znaleźć w niej coś szybko? Jak posortować wg ceny? Jak wyświetlić tylko produkty droższe niż 50 zł? Po tej lekcji będziesz to umieć: sortowanie, filtrowanie oraz najważniejsze – WYSZUKAJ.PIONOWO i nowoczesne X.WYSZUKAJ, które samodzielnie znajdują dane w tabeli.
Uporządkować dane: rosnąco (A→Z, najmniejsze→największe) lub malejąco. To pierwsza rzecz, którą się robi po wprowadzeniu danych do arkusza!
Excel sortuje całe wiersze razem – nie tylko jedną kolumnę! Imię, nazwisko, klasa, wynik – wszystko zostaje przy tym samym uczniu. Jeśli zaznaczysz tylko kolumnę z wynikami i posortujesz, Excel zapyta: „Czy rozszerzyć zaznaczenie?" – zawsze klikaj TAK! W przeciwnym razie wymieszasz dane.
Chcemy posortować: najpierw wg klasy, potem wg wyniku (najlepsi z każdej klasy na górze).
Wyświetlić tylko te wiersze, które spełniają warunek (np. tylko klasa 1A, tylko wyniki ≥ 70). Pozostałe są ukrywane, ale nie usunięte!
Wyświetl uczniów z klasy 1A, którzy mają wynik powyżej 50. Excel pozwala filtrować po wielu kolumnach jednocześnie – wynik to iloczyn warunków (muszą być spełnione oba).
Powinieneś zobaczyć: Bartek (78), Ewa (51), Gabriela (95) – ale nie Cezary (45).
Mając listę produktów i osobną listę cen, automatycznie znaleźć cenę dowolnego produktu. To jak słownik: szukasz po jednej kolumnie, otrzymujesz wartość z innej.
Cztery argumenty:
Funkcja szuka wartości w PIERWSZEJ kolumnie tabeli (stąd „pionowo" – pionowo w dół po pierwszej kolumnie) i zwraca wartość z n-tej kolumny TEJ SAMEJ tabeli. Jeśli twoja kolumna z nazwami produktów jest druga – nie zadziała! Trzeba przebudować tabelę.
E1 wpisz: Wpisz kod:F1 wpisz: P003 (uczeń wpisuje kod)E2 wpisz: Nazwa:F2 wpisz formułę:
E3 wpisz: Cena:F3:
Excel:
Dodaj kolejne pole „Wpisz kod:" w komórce E5 (np. F5: P002) i policz cenę. Excel powinien pokazać 3,20 (Mleko).
Microsoft w 2020 roku wprowadził X.WYSZUKAJ – nowszą funkcję, która rozwiązuje wszystkie problemy WYSZUKAJ.PIONOWO. Jest prostsza, szybsza i działa w obie strony (też po prawej stronie tabeli)!
X.WYSZUKAJ działa tylko w Excel 365, Excel 2021 lub nowszym. Jeśli masz starszy Excel (2019, 2016, 2013) – używaj WYSZUKAJ.PIONOWO. W Arkuszach Google funkcja nazywa się XLOOKUP i działa.
Tylko trzy argumenty:
Brak parametru „nr kolumny" i „dokładne/przybliżone" – domyślnie jest dokładne dopasowanie.
E5 wpisz: Wpisz kod:, w F5: P004.E6 wpisz: Nazwa (X.WYSZUKAJ):, w F6:
F7:
| Cecha | WYSZUKAJ.PIONOWO | X.WYSZUKAJ |
|---|---|---|
| Liczba argumentów | 4 | 3 |
| Kolumna szukana musi być pierwsza? | TAK | NIE |
| Można szukać „w lewo"? | NIE | TAK |
| Domyślnie dokładne dopasowanie? | NIE (musisz wpisać FAŁSZ) | TAK |
| Działa w starszych Excel? | TAK | NIE (od Excel 365/2021) |
Umiesz już:
• Sortować dane rosnąco/malejąco, po jednej lub wielu kolumnach
• Filtrować – pokazać tylko interesujące Cię wiersze (pamiętaj: ukrywa, nie usuwa!)
• WYSZUKAJ.PIONOWO – znaleźć wartość w tabeli wg jej kodu/nazwy
• X.WYSZUKAJ – nowoczesny zamiennik, prostszy w użyciu
Na następnej lekcji nauczysz się wykresów – Excel pokaże Twoje dane w graficznej formie!
Liczby w tabeli są dokładne, ale wykres mówi więcej niż 1000 komórek. Po tej lekcji będziesz wiedzieć: kiedy używać kolumnowego (porównywanie kategorii), kołowego (procentowy udział) i liniowego (zmiany w czasie). Nauczysz się też, jak nie zrobić wykresu, który kłamie!
Do porównywania wartości w różnych kategoriach: liczba uczniów w klasach, sprzedaż w miesiącach, oceny przedmiotów. To najbardziej uniwersalny wykres – jeśli nie wiesz co wybrać, prawie zawsze pasuje kolumnowy.
Średnia sprzedaż lodów (litry) – styczeń → czerwiec 2026
Słupkowy = poziome słupki (zamiast pionowych kolumn). Świetny gdy masz długie nazwy kategorii (np. „Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie"). Wstawianie → Wykres słupkowy → Słupkowy grupowany.
Wykres kołowy pokazuje jaki procent całości stanowi każda kategoria. Idealny do: rozkład budżetu, struktura wydatków, podział głosów w wyborach klasowych.
Budżet kieszonkowy ucznia (200 zł / miesiąc) – rozkład wydatków
Do pokazania jak coś się zmienia w czasie: temperatura w ciągu tygodnia, kursy walut, liczba użytkowników aplikacji rok do roku, oceny z kolejnych sprawdzianów.
Oba mogą pokazywać te same dane, ale wybieraj liniowy gdy:
Temperatura w pierwszym tygodniu lipca 2026 (°C) – Warszawa vs Sopot
Zauważ ciekawą rzecz: w Sopocie temperatura rośnie liniowo (równomiernie) z 19°C do 25°C. W Warszawie skacze: rośnie do soboty (32°C) i spada w niedzielę (30°C). Wykres pokazuje to od razu – w tabeli musiałbyś analizować liczby!
Wiele wykresów kłamie – przypadkiem albo celowo. Naucz się rozpoznawać dobre wykresy i unikać typowych błędów.
Najpopularniejszy „trik manipulacyjny". Jeśli oś Y zaczyna się np. od 80, to różnica między 85 a 95 wygląda 3-4 razy większa niż jest naprawdę.
Manipulujący (Y od 80)
Uczciwy (Y od 0)
Te same dane (85, 88, 92, 95), ale pierwszy wykres sugeruje, że ostatnia kolumna jest 3× większa. Druga – że to delikatny wzrost. Zawsze ustawiaj oś Y od zera!
Excel oferuje wykresy 3D (perspektywiczne). Nie używaj ich! Wyglądają „efektownie", ale przez perspektywę kategorie z tyłu wydają się mniejsze niż są naprawdę. Zawsze 2D.
Każdy slupek w innym kolorze tęczy = chaos. Użyj jednego koloru dla wszystkich kolumn (lub max 2 – jednej dla normalnych, drugiej dla wyróżnionej).
Następnym razem gdy zobaczysz wykres w gazecie/internecie, sprawdź:
Umiesz już:
• Wykres kolumnowy/słupkowy – do porównywania kategorii
• Wykres kołowy – do procentowego udziału w całości
• Wykres liniowy – do zmian w czasie
• Rozpoznawać manipulacje – oś Y od zera, 2D zamiast 3D, mało kolorów
W ostatniej zakładce czeka test podsumowujący – sprawdź, czy ogarniasz cały Excel!
20 pytań z całego kursu – podstawy, formuły, wyszukiwanie i wykresy.
Każde pytanie to wybór jednej odpowiedzi (A / B / C / D).
Po zakończeniu zobaczysz wynik procentowy i podsumowanie błędnych odpowiedzi.
Pytania są losowo mieszane przy każdym uruchomieniu testu – możesz go powtarzać!