Społeczeństwo w Internecie

Nowoczesne technologie ułatwiają codzienne życie: przyspieszają komunikację, pozwalają oszczędzać czas i dają szybki dostęp do informacji. Jednocześnie mogą nieść skutki uboczne (zdrowotne, psychologiczne, społeczne i prawne), dlatego ważne jest ich świadome i odpowiedzialne używanie.

Ważne w tym temacie

• Wpływ technologii na społeczeństwo — technologie zmieniają sposób, w jaki pracujemy, uczymy się i utrzymujemy relacje. Ułatwiają wiele zadań, ale mogą też prowadzić do uzależnień, spadku koncentracji lub konfliktów wynikających z komunikacji online.
• Narzędzia współpracy zdalnej — aplikacje do pracy zespołowej umożliwiają komunikację, współdzielenie plików i realizację projektów na odległość. Wymagają jednak zasad (netykiety) oraz dbałości o bezpieczeństwo i prywatność danych.
• E-usługi — to usługi świadczone przez Internet, często z dużą automatyzacją (np. bankowość, rezerwacje, e-zdrowie). Zwiększają wygodę i dostępność, ale wiążą się z koniecznością weryfikacji tożsamości oraz ochrony kont i danych.
• E-zasoby i ocena wiarygodności informacji — Internet daje dostęp do uporządkowanych zbiorów danych (biblioteki cyfrowe, portale instytucji, bazy naukowe). Trzeba umieć wyszukiwać informacje oraz odróżniać źródła rzetelne od nierzetelnych lub manipulacyjnych.
• Prawo autorskie — większość treści w sieci (teksty, zdjęcia, muzyka, filmy i programy) jest chroniona prawem. Korzystając z cudzych materiałów, trzeba znać zasady licencji, prawa cytatu i unikać plagiatu.

---

1. Rozwój technologii a zmiany w społeczeństwie

Rozwiązania technologiczne odgrywają dużą rolę w funkcjonowaniu pojedynczych osób i całych społeczeństw. Wiele osób jest tak przyzwyczajonych do Internetu i urządzeń elektronicznych, że trudno im wyobrazić sobie codzienne życie bez nich.

Smartfon jako przykład wpływu technologii

Telefon komórkowy zaczął być powszechnie używany w drugiej połowie XX wieku, a z czasem rozwinięto go do postaci smartfona. Smartfon służy już nie tylko do rozmów i SMS-ów, ale też do pracy, nauki, rozrywki i organizacji życia codziennego.

Funkcje tradycyjnego telefonu i smartfona — przykłady

• prowadzenie rozmów telefonicznych, wysyłanie SMS-ów
• przeglądanie stron WWW i robienie zakupów online
• słuchanie muzyki i audiobooków, oglądanie filmów
• gry i aplikacje edukacyjne
• zamawianie usług (np. taxi, jedzenie, fryzjer)
• płatności (np. NFC/BLIK), bankowość mobilna
• nawigacja i wspomaganie podróży
• sterowanie urządzeniami domowymi, łączność Bluetooth
• tłumaczenie tekstów i rozmów
• latarka, aparat fotograficzny, skaner kodów QR (przykłady dodatkowe)

Społeczeństwo informacyjne

Społeczeństwa, które intensywnie korzystają z technologii komunikowania się oraz gromadzenia, wyszukiwania i przetwarzania informacji, nazywa się społeczeństwami informacyjnymi. W takim społeczeństwie technologie informacyjno‑komunikacyjne są używane w wielu dziedzinach życia: od nauki i pracy, po usługi publiczne i rozrywkę.

---

2. Współpraca zdalna

W ostatnich latach znacząco wzrosło wykorzystanie współpracy zdalnej w edukacji i biznesie. Umożliwiają ją szybkie łącza internetowe, usługi chmurowe oraz narzędzia do komunikacji i współtworzenia dokumentów.

Pojęcia i przykłady

• Chmura obliczeniowa — przechowywanie danych i korzystanie z usług (np. plików, aplikacji) przez Internet zamiast wyłącznie z dysku komputera.
• Uczenie się przez całe życie (lifelong learning) — korzystanie z kursów i zasobów (także online), aby stale rozwijać kompetencje.
• E-learning — nauka z wykorzystaniem Internetu i narzędzi cyfrowych, często w dowolnym czasie i miejscu.
• LMS (system zarządzania nauczaniem) — platforma do organizowania kursów, zadań, testów i komunikacji z uczestnikami.
• Kształcenie mieszane (blended learning) — połączenie zajęć stacjonarnych i e-learningu.

Narzędzia do pracy zespołowej

Do współpracy zdalnej wykorzystuje się m.in. platformy takie jak Microsoft Teams, Google Workspace for Education czy Slack. Zwykle umożliwiają one komunikację (tekstową, głosową i wideo), tworzenie kanałów zespołów, współdzielenie dokumentów oraz pracę wielu osób nad jednym plikiem.

Zasady współpracy zdalnej (netykieta) — przykłady

• Komunikacja tekstowa: pisz na temat, unikaj dygresji; gdy odpowiadasz na czyjąś wypowiedź, używaj funkcji „Odpowiedz”; nie nadużywaj emotikonów.
• Komunikacja wideo: ubierz się odpowiednio; ustaw tło lub zadbaj o porządek; zamknij zbędne aplikacje i dokumenty; wycisz mikrofon, gdy nie mówisz; sygnalizuj chęć zabrania głosu.

---

3. E-usługi

E-usługa to usługa świadczona zdalnie przez Internet, często w dużym stopniu zautomatyzowana. Zwykle działa tak, że użytkownik przekazuje dane (np. wybór terminu wizyty), a system udostępnia wynik lub potwierdzenie (np. rezerwację).

Najważniejsze pojęcia

• Usługobiorca — osoba korzystająca z e-usługi, która przesyła pytanie lub dane do systemu.
• Usługodawca — podmiot, który świadczy usługę i przekazuje odpowiedź (np. potwierdza rezerwację).
• Konto użytkownika — profil, który może być wymagany do korzystania z usługi i jest powiązany z uprawnieniami.
• Uprawnienia — zakres czynności, jakie użytkownik może wykonać w systemie (np. podgląd danych, zakupy, płatności).
• Personalizacja — dostosowanie działania usługi do preferencji użytkownika (np. rekomendacje, ustawienia, powiadomienia).

Cyfrowa tożsamość i bezpieczeństwo

• Cyfrowa tożsamość — „odwzorowanie” osoby w systemie usługodawcy, które pozwala jej korzystać z e-usługi.
• Identyfikator — dane, które wskazują użytkownika (np. login, e-mail, numer klienta) i są traktowane jak deklaracja tożsamości.
• Uwierzytelnienie — potwierdzenie tożsamości; często wystarcza hasło, a w usługach wrażliwych stosuje się 2FA (uwierzytelnienie dwuskładnikowe).
• Fałszywa tożsamość — podszywanie się pod inną osobę w celu oszustwa; to działanie nie tylko nieetyczne, ale i sprzeczne z prawem.

---

4. E-zasoby

Zasoby cyfrowe (e-zasoby) to dane zapisane w postaci cyfrowej dostępne w sieci komputerowej, służące do pozyskiwania informacji. Często występują w uporządkowanej strukturze (np. na platformach e‑nauczania lub w bibliotekach cyfrowych) i wymagają narzędzi, aby z nich korzystać.

Przykłady e-zasobów

• cyfrowe wersje książek i czasopism w zbiorach bibliotecznych,
• opracowania naukowe i artykuły,
• zasoby edukacyjne i materiały dziedzictwa kulturowego (np. zbiory muzeów).

Wyszukiwanie informacji w sieci

Wpisanie jednego hasła w wyszukiwarkę nie zawsze daje najlepszy rezultat — warto stosować precyzyjne słowa kluczowe i w razie potrzeby szukać w kilku źródłach. Pomocne bywają też zaawansowane techniki wyszukiwania (np. wyszukiwanie plików PDF, filtrowanie wyników, użycie cudzysłowu do fraz).

---

5. Wiarygodne źródła informacji

Nie wszystkie informacje w Internecie są rzetelne i prawdziwe, dlatego ważna jest umiejętność oceny wiarygodności źródeł. Często najlepiej weryfikować informacje w kilku niezależnych miejscach i zwracać uwagę, czy strona nie ma charakteru prześmiewczego lub manipulacyjnego.

Przykłady serwisów o podwyższonej wiarygodności

• BIP i domena .gov — serwisy administracji publicznej oraz instytucji państwowych publikujące informacje urzędowe.
• Strony uznanych firm — źródła o produktach i usługach, które zwykle podlegają kontroli jakości informacji (choć mogą mieć cel marketingowy).
• Strony szkół i uniwersytetów — często publikują materiały edukacyjne i naukowe oraz informacje instytucjonalne.
• Bankowość elektroniczna — banki są zobowiązane do publikowania prawdziwych informacji i zapewniania wysokiego poziomu bezpieczeństwa.

Przy sprawdzaniu strony internetowej przydatne bywa ustalenie jej właściciela (np. przez usługę WHOIS) oraz porównanie informacji z innymi źródłami. Istnieją też serwisy fact‑checkingowe, które analizują i weryfikują treści krążące w Internecie.

---

6. Prawo autorskie

Podczas korzystania z zasobów sieciowych oraz oprogramowania należy pamiętać, że mogą one być objęte prawem autorskim. Prawo autorskie chroni dzieła (utwory) będące wynikiem wysiłku intelektualnego i mające indywidualny charakter — także programy komputerowe.

Podstawowe pojęcia

• Utwór — każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci.
• Autorskie prawa majątkowe — prawa do korzystania z utworu i rozporządzania nim; zwykle wymagają zgody posiadacza praw.
• Plagiat — powielanie cudzych fragmentów lub całych utworów bez zachowania zasad cytowania; jest to poważne naruszenie prawa i norm etycznych.

Prawo cytatu

W wielu sytuacjach można wykorzystać niewielkie fragmenty cudzych utworów w ramach prawa cytatu. Cytat musi być wyraźnie oznaczony i odróżniony od tekstu autora, a źródło powinno być podane (np. w przypisie lub bibliografii).

Licencje Creative Commons

Licencja określa warunki korzystania z utworu. Popularnym systemem licencjonowania jest Creative Commons, który pozwala twórcom jasno wskazać, na jakich zasadach inni mogą używać ich dzieł (np. czy dozwolony jest użytek komercyjny lub tworzenie utworów zależnych). Przykłady utworów zależnych to m.in. tłumaczenie, parodia czy gra oparta na komiksie.

Licencje oprogramowania i dwa podejścia

• Ruch Wolnego Oprogramowania (Free Software Movement) podkreśla wolność uruchamiania, kopiowania, badania, modyfikowania i ulepszania programu.
• Ruch Otwartego Oprogramowania (Open Source) kładzie nacisk na dostęp do kodu źródłowego i możliwość dystrybucji wraz z kodem.

---