LO – Produktywne wykorzystanie AI

Odpowiedź AI:
„Sztuczna inteligencja to technologia, która działa dokładnie tak samo jak ludzki mózg. AI zawsze analizuje fakty i nie popełnia błędów, ponieważ korzysta z ogromnej ilości danych. Można jej w pełni zaufać przy pisaniu prac domowych, diagnozowaniu chorób, podejmowaniu decyzji finansowych i rozwiązywaniu problemów prawnych."

ANALIZA Oceń tę odpowiedź AI

1. Wskaż fragmenty, które są przesadzone lub nieprawdziwe:

2. Wyjaśnij, dlaczego stwierdzenie „AI zawsze analizuje fakty" jest problematyczne:

3. Podaj trzy sytuacje, w których odpowiedź AI należy koniecznie zweryfikować:

4. Napisz poprawioną, bardziej ostrożną wersję tej odpowiedzi:

Fragmenty problematyczne:
• „działa dokładnie tak samo jak ludzki mózg" — AI przetwarza wzorce statystyczne, nie myśli jak człowiek.
• „zawsze analizuje fakty i nie popełnia błędów" — AI może generować błędne lub zmyślone informacje (halucynacje).
• „Można jej w pełni zaufać przy diagnozowaniu chorób, decyzjach finansowych i problemach prawnych" — w tych dziedzinach zawsze wymagana jest weryfikacja przez specjalistę.

Dlaczego „AI zawsze analizuje fakty" jest błędem?
AI nie „analizuje faktów" — generuje tekst na podstawie wzorców w danych treningowych. Może produkować odpowiedzi brzmiące pewnie, nawet gdy nie ma dostępu do aktualnych lub wiarygodnych informacji.

Trzy sytuacje wymagające weryfikacji:
• Dane statystyczne, daty i liczby podane przez AI.
• Porady medyczne, prawne lub finansowe.
• Informacje o aktualnych przepisach, wydarzeniach lub osobach.

Poprawiona wersja:
Sztuczna inteligencja to technologia, która przetwarza dane i generuje odpowiedzi na podstawie wzorców statystycznych — nie myśli jak człowiek i może popełniać błędy. Może być pomocna w wielu dziedzinach (analiza tekstu, tworzenie kodu, nauka języków), ale nie należy jej traktować jako nieomylnego źródła wiedzy. Zawsze warto weryfikować informacje medyczne, prawne i finansowe u specjalistów.

Wniosek: AI może pomagać w analizie, tworzeniu tekstów i organizowaniu informacji, ale może też generować błędy, uproszczenia lub odpowiedzi brzmiące przekonująco mimo braku prawdziwych podstaw. To tzw. halucynacje AI.

2 Porównanie promptów Moduł 2

❌ Prompt A – słaby

Napisz coś o cyberbezpieczeństwie.

✅ Prompt B – dobry

Wciel się w specjalistę ds. cyberbezpieczeństwa. Przygotuj krótkie opracowanie dla uczniów szkoły średniej na temat phishingu. Wyjaśnij, czym jest phishing, podaj 3 przykłady ataków, 5 zasad ochrony i krótkie podsumowanie. Użyj języka zrozumiałego dla nastolatków, ale bez infantylizacji.

QUIZ Który prompt jest bardziej użyteczny?

A Prompt A — jest krótki i zrozumiały

B Prompt B — zawiera więcej wskazówek dla AI

C Oba są równoważne

ANALIZA Odpowiedz na pytania dotyczące promptów

Jakie dodatkowe informacje zawiera prompt B? (wymień co najmniej 4)

Jaki wpływ ma określenie roli AI (np. „specjalista ds. cyberbezpieczeństwa")?

Dlaczego warto określić odbiorcę odpowiedzi?

Co mogłoby jeszcze poprawić prompt B?

Elementy zawarte w promptcie B: rola AI (specjalista ds. cyberbezpieczeństwa), odbiorca (uczniowie szkoły średniej), temat szczegółowy (phishing), struktura odpowiedzi (definicja + 3 przykłady + 5 zasad + podsumowanie), styl (zrozumiały, ale nie dziecinny).

Rola AI: AI dostosowuje perspektywę, terminologię i poziom szczegółowości do przypisanej roli. „Specjalista" da inną odpowiedź niż „asystent szkolny".

Odbiorca: AI dobiera słownictwo, przykłady i styl do danej grupy. Inna odpowiedź dla ucznia klasy 4, inna dla studenta informatyki.

Co można dodać do promptu B: długość odpowiedzi, format (np. bullet points lub tabela), język formalny/nieformalny, czy pytania kontrolne na końcu.

Wniosek: Dobry prompt zawiera: cel · kontekst · rolę AI · odbiorcę · format odpowiedzi · poziom trudności · ograniczenia.

3 Przepisz słaby prompt na profesjonalny Moduł 2

Przekształć poniższe polecenia w profesjonalne prompty. Wypełnij tabelę:

ĆWICZENIE Napisz lepszy prompt

Słaby prompt	Twój lepszy prompt

4 AI jako asystent nauki Moduł 3

Sytuacja: Uczeń przygotowuje się do sprawdzianu z baz danych. Zaprojektuj trzy prompty, które pomogą mu się uczyć, ale nie zastąpią samodzielnej pracy.

ĆWICZENIE Napisz trzy prompty wspierające naukę

1. Prompt do wyjaśnienia trudnego pojęcia

2. Prompt do przygotowania quizu

3. Prompt do sprawdzenia własnej odpowiedzi

1. Wyjaśnienie pojęcia:
Wyjaśnij mi różnicę między kluczem głównym a kluczem obcym w bazach danych. Użyj przykładu tabeli „Uczniowie" i „Oceny".

2. Quiz:
Przygotuj quiz z 10 pytaniami zamkniętymi na temat podstaw SQL. Po każdym pytaniu podaj cztery odpowiedzi, ale nie pokazuj klucza od razu — poczekaj, aż odpowiem na wszystkie.

3. Sprawdzenie odpowiedzi:
Sprawdź moją odpowiedź na pytanie: „Czym jest normalizacja bazy danych?". Oceń ją w skali 1–5, wskaż braki i zaproponuj poprawioną wersję.

5 AI jako pomocnik programisty Moduł 3

Przeczytaj poniższy program w Pythonie:

# Program szuka największej liczby na liście
numbers = [3, 7, 2, 9, 4]
max_number = 0
for number in numbers:
    if number > max_number:
        max_number = number
print("Największa liczba:", max_number)

ANALIZA KODU Przeanalizuj program i napisz prompty

1. Wyjaśnij, co robi ten program:

2. Wskaż potencjalny problem z tym kodem:

Wskazówka: Zastanów się, co się stanie, gdy wszystkie liczby na liście będą ujemne. Co ma wtedy wartość max_number przed pętlą?

3. Napisz prompt do AI, który pomoże znaleźć problem — ale nie poda od razu gotowego rozwiązania:

4. Napisz prompt do AI, który poprosi o testy dla tego programu:

Spostrzeżenie: Program działa dla podanej listy, ale zawiedzie, gdy wszystkie liczby są ujemne — max_number = 0 jest zawsze większe od dowolnej liczby ujemnej.

Prompt 3 — szukanie problemu bez gotowego rozwiązania:
Przeanalizuj poniższy kod w Pythonie. Nie podawaj od razu gotowej poprawionej wersji. Najpierw wyjaśnij, w jakich przypadkach program może działać niepoprawnie, a potem zaproponuj sposób myślenia, który pozwoli samodzielnie znaleźć poprawkę.

Prompt 4 — testy:
Przygotuj zestaw przypadków testowych dla poniższego programu w Pythonie. Uwzględnij: listę standardową, listę z jednym elementem, listę z samymi ujemnymi liczbami i listę pustą. Dla każdego przypadku podaj oczekiwany wynik i wyjaśnij, dlaczego jest on prawidłowy.

6 Halucynacje AI Moduł 4

Halucynacja AI to sytuacja, w której sztuczna inteligencja generuje odpowiedź brzmiącą wiarygodnie, ale zawierającą informacje nieprawdziwe, zmyślone lub niemożliwe do potwierdzenia.

Odpowiedź AI:
„W 2022 roku Unia Europejska wprowadziła obowiązkowy egzamin z obsługi sztucznej inteligencji dla wszystkich uczniów szkół średnich. Egzamin ten jest wymagany przy rekrutacji na studia informatyczne w Polsce."

WERYFIKACJA Oceń wiarygodność odpowiedzi AI

QUIZ Czy ta odpowiedź brzmi wiarygodnie?

A Tak — brzmi oficjalnie i zawiera konkretną datę

B Nie — widać, że AI coś zmyśliła

C Brzmi wiarygodnie, ale należy sprawdzić w oficjalnych źródłach

Które elementy należy sprawdzić? (wpisz co najmniej trzy)

Jakie źródła byłyby odpowiednie do weryfikacji?

Napisz prompt, który zmniejszy ryzyko uzyskania zmyślonej odpowiedzi:

Elementy do sprawdzenia:
• Czy UE wydała takie rozporządzenie w 2022 r.?
• Czy egzamin z AI obowiązuje uczniów szkół średnich w krajach UE?
• Czy polskie uczelnie wymagają go przy rekrutacji?

Źródła do weryfikacji: eur-lex.europa.eu, gov.pl, strony uczelni, MEN, wiarygodne portale newsowe.

Przykładowy prompt ograniczający halucynacje:
Odpowiedz tylko na podstawie aktualnych, możliwych do zweryfikowania informacji. Jeżeli nie masz pewności co do jakiegoś faktu, napisz wyraźnie, że informację trzeba sprawdzić. Podaj, jakie źródła byłyby najlepsze do potwierdzenia tej informacji.

7 Triangulacja informacji Moduł 4

AI podała odpowiedź na temat aktualnych przepisów dotyczących ochrony danych osobowych. Uczeń chce ją wykorzystać w prezentacji.

WERYFIKACJA Jak bezpiecznie korzystać z odpowiedzi AI o przepisach?

1. Dlaczego nie powinien polegać tylko na odpowiedzi AI?

2. Jakie trzy źródła może porównać?

3. Jak napisać prompt, żeby AI pomogła przygotować listę rzeczy do sprawdzenia?

4. Jak odróżnić informację ogólną od informacji wymagającej aktualizacji?

Dlaczego nie tylko AI? Przepisy prawa zmieniają się, AI ma datę graniczną danych treningowych i może cytować nieaktualne wersje ustaw.

Trzy źródła: UODO (uodo.gov.pl), EUR-Lex (teksty rozporządzeń UE), oficjalne serwisy rządowe.

Przykładowy prompt:
Przygotuj listę punktów, które powinienem zweryfikować przed użyciem informacji o ochronie danych osobowych w prezentacji. Podziel je na: definicje ogólne, przepisy prawne (podaj artykuły), przykłady praktyczne i informacje, które mogą się zmienić.

Ogólne vs. wymagające aktualizacji: Definicja „danych osobowych" jest stabilna. Wysokość kar, lista krajów trzecich czy nowe wytyczne EROD mogą się zmieniać — tam zawsze sprawdzaj aktualne źródło.

8 Pomoc czy oszustwo? Moduł 5

Oceń poniższe sytuacje. Zaznacz, czy jest to produktywne, ryzykowne czy nieuczciwe wykorzystanie AI:

ĆWICZENIE Oceń sposób wykorzystania AI

Sytuacja	✅ Produktywne	⚠️ Ryzykowne	❌ Nieuczciwe

9 Czego nie wpisywać do AI? Moduł 6

Podziel poniższe dane na trzy kategorie:

1. Można bezpiecznie wpisać · 2. Można wpisać po anonimizacji · 3. Nie należy wpisywać

PRYWATNOŚĆ Sklasyfikuj dane

Dane	✅ Można	🔄 Po anon.	🚫 Nie wolno

10 Poprawianie odpowiedzi przez dopytywanie Moduł 7

Odpowiedź AI: „Python to język programowania. Jest prosty i popularny. Można w nim robić różne rzeczy."

ĆWICZENIE Napisz trzy polecenia, które poprawią tę odpowiedź

1. Polecenie doprecyzowujące (rozwiń, dostosuj do konkretnej grupy)

2. Polecenie proszące o konkretny przykład

3. Polecenie proszące o ćwiczenie praktyczne

1. Doprecyzowanie:
Rozwiń tę odpowiedź dla ucznia technikum informatycznego. Wyjaśnij, do czego używa się Pythona w praktyce — podaj przynajmniej 5 konkretnych zastosowań.

2. Przykład:
Podaj trzy konkretne przykłady zastosowania Pythona: w analizie danych, automatyzacji i tworzeniu stron internetowych. Dla każdego podaj nazwę biblioteki i krótki opis użycia.

3. Ćwiczenie:
Przygotuj proste ćwiczenie w Pythonie dla początkującego ucznia, które pokaże użycie zmiennych, instrukcji warunkowej if i funkcji print. Dodaj komentarze do kodu.

Zasada iteracyjna: Pierwsza odpowiedź AI rzadko jest najlepsza. Dopytuj: wyjaśnij prościej · podaj przykład · dostosuj do kontekstu · sprawdź poprawność · przygotuj ćwiczenie.

11 Planowanie projektu z AI Moduł 8

Projekt zespołowy: „Bezpieczna szkoła w sieci"
Projekt ma zawierać: prezentację · plakat · krótki quiz · przykłady zagrożeń · zasady bezpieczeństwa.

PROJEKT Napisz prompt planujący projekt — ale nie wykonujący go za Was

Prompt do planowania projektu (4 osoby, 7 dni):

Przykładowy prompt:
Pomóż nam zaplanować zespołowy projekt z informatyki pt. „Bezpieczna szkoła w sieci". Nie wykonuj projektu za nas. Przygotuj: podział pracy dla 4 osób (każda odpowiada za inny element), harmonogram na 7 dni, listę materiałów i narzędzi, które będziemy potrzebować, oraz kryteria oceny gotowego projektu.

Zadanie dodatkowe — prompt do oceny gotowego planu:

Przykład:
Oceń poniższy plan projektu „Bezpieczna szkoła w sieci". Wskaż: co jest dobrze zaplanowane, jakie są słabe punkty, co może pójść nie tak i jak możemy poprawić harmonogram lub podział pracy. Nie przepisuj planu od nowa — zaproponuj konkretne zmiany.

12 Ta sama informacja dla różnych odbiorców Moduł 9

Napisz trzy prompty, w których prosisz AI o wyjaśnienie pojęcia „uwierzytelnianie dwuskładnikowe" dla różnych odbiorców:

ĆWICZENIE Dostosuj prompt do odbiorcy

Odbiorca	Twój prompt

13 Mini-projekt: Instrukcja „Jak rozmawiać z AI?" Moduł 10

Praca w parach lub grupach. Przygotujcie instrukcję dla ucznia szkoły średniej: „Jak skutecznie, bezpiecznie i uczciwie korzystać z AI?"

PROJEKT Lista kontrolna — co powinna zawierać wasza instrukcja?

Przykładowe hasła podsumowujące:
• AI pomaga, ale nie myśli za ciebie.
• Pytaj precyzyjnie, sprawdzaj krytycznie.
• Korzystaj z AI jak z asystenta, nie jak z autora.
• Najlepsze efekty daje współpraca człowieka z technologią.
• Ty decydujesz — AI tylko podpowiada.

📋 Karta zasad dobrej komunikacji z AI

⚖️ Zalety i zagrożenia AI — wersja dla szkoły średniej

✅ AI może:

❌ AI może też:

Najważniejsza zasada do zapamiętania:
AI nie zwalnia człowieka z myślenia. Najlepsze efekty daje wtedy, gdy człowiek jasno określa cel, krytycznie ocenia odpowiedź i bierze odpowiedzialność za końcowy efekt pracy.